بر اساس معیارهای جهانی، کشوری که سهم جمعیت بالای ۶۰ سال آن به ۷ درصد برسد وارد مرحله سالمندی میشود و سهم بیش از ۲۷ درصدی این گروه به معنای قرار گرفتن در وضعیت سالمندی شدید است. در حال حاضر حدود ۱۳ درصد جمعیت ایران، معادل بیش از ۱۰.۵ میلیون نفر، بالای ۶۰ سال هستند.
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، با اشاره به قرار گرفتن ایران در میان پنج کشور دارای سریعترین روند رشد جمعیت سالمند جهان، پیشبینی کرده است که تا سال ۱۴۳۰ حدود ۳۱ تا ۳۲ درصد جمعیت کشور سالمند شوند.
به گفته وی، از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ تعداد موالید کشور با کاهش ۳۵ درصدی از یک میلیون و ۳۸۲ هزار تولد به ۸۹۲ هزار تولد رسیده، در حالی که جمعیت سالمندان در همین دوره ۵۴ درصد افزایش یافته است. همچنین سهم سالمندان از ۸.۲ درصد به نزدیک ۱۳ درصد رسیده و پیشبینی میشود از سال ۱۴۱۵ تعداد آنها از کودکان و از سال ۱۴۲۲ از جوانان پیشی بگیرد.
حسینی با اشاره به وضعیت معیشتی و سلامت سالمندان نیز اعلام کرده است که ۶۰ درصد این جمعیت با بیماری مزمن مواجهاند، ۷۰ درصد افت درآمدی دارند، ۴۵ درصد با آسیب دارایی و سرمایهای روبهرو هستند و ۶۰ درصد نیز از مستمری بیمهای برخوردار نیستند.
در همین زمینه، حسامالدین علامه، پژوهشگر حوزه سالمندی و رئیس اسبق دبیرخانه شورای ملی سالمندان، با اشاره به افزایش سهم سالمندان از حدود ۵ درصد در ابتدای انقلاب به بیش از ۱۲ درصد در شرایط کنونی، ورود متولدین دهههای ۵۰ و ۶۰ به سنین میانسالی و سالمندی و کاهش نرخ باروری به حدود یک فرزند را از عوامل شتاب گرفتن این روند دانست.
وی پیشبینی کرد سهم سالمندان در سالهای ۱۴۰۸ و ۱۴۰۹ از ۱۴ درصد عبور کند و در سال ۱۴۲۵ به حدود ۲۵ درصد و در سال ۱۴۳۵ به ۳۵ درصد برسد. به گفته علامه، در صورت تداوم نرخ باروری پایین، حتی احتمال عبور سهم سالمندان از ۵۰ درصد جمعیت کشور تا سال ۱۴۵۰ نیز وجود دارد؛ البته این برآورد به سناریوی بدبینانه و تداوم شرایط فعلی وابسته است.
این پژوهشگر با انتقاد از نبود آمادگی کافی برای مواجهه با این تحول جمعیتی توضیح داد: پنجره جمعیتی ایران حدود سالهای ۱۳۸۳ و ۱۳۸۴ گشوده شد و در سال ۱۳۹۱ به اوج رسید، اما کشور نتوانست از ظرفیت نیروی کار و جمعیت مولد برای توسعه اقتصادی، تقویت صندوقهای بازنشستگی و زیرساختهای بیمهای استفاده کند. در نتیجه، ایران پیش از دستیابی به توسعه و ثروت کافی با مسئله سالمندی جمعیت مواجه شده است.
علامه همچنین کوچک شدن خانوارها، افزایش تجرد قطعی و طلاق، رشد تعداد سالمندان تنهازیست و کاهش توان اقتصادی طبقه متوسط را از عواملی دانست که آسیبپذیری سالمندان را افزایش میدهد. به گفته وی، مستمری بخش قابل توجهی از بازنشستگان تنها حدود ۲۵ درصد هزینههای معیشتی و رفاهی ماهانه آنها را پوشش میدهد و همین مسئله خطر فقر در دوران سالمندی را تشدید میکند.
وی با اشاره به کاهش توان زندگی مستقل در میان سالمندان گفت: در گذشته حدود ۸۳ درصد سالمندان زندگی مستقل داشتند، اما این رقم در سال ۱۴۰۱ به ۷۳ درصد کاهش یافته و سهم سالمندان وابسته یا نیازمند کمک به ۲۷ درصد رسیده است. همچنین سرانه تختهای مراقبتی و نگهداری سالمندان در کشورهای توسعهیافته بیش از ۲۰ برابر ایران است.
این پژوهشگر تأکید کرد مقابله با بحران سالمندی صرفاً به اختصاص بودجههای کلان محدود نمیشود و میتوان با تشکیل شبکههای محلی و میاننسلی، از ظرفیت بازنشستگان و سالمندان جوان برای حمایت از سالمندان آسیبپذیر استفاده کرد. به گفته وی، دولت باید زیرساختهای قانونی، سامانه جامع سالمندی و استانداردهای مناسبسازی محیطی را فراهم کند و شهرداریها و گروههای مردمی نیز با شناسایی سالمندان نیازمند، خدمات مراقبتی و حمایتی را در سطح محلات گسترش دهند.




نظر شما